Z dniem 23 października wchodzą w życie zmiany w prawie spadkowym. Czego one dotyczą ?
Ustawą z dnia 18 marca 2011 r. (Dz.U. Nr 85 Poz. 458) o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, ustawodawca wprowadził szereg zmian w przepisach prawa spadkowego oraz w innych regulacjach związanych z zagadnieniem spadkobrania. Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie tzw. zapisu windykacyjnego. Dotychczas polskie prawo spadkowe znało jedynie pojęcie zapisu zwykłego. Zapis taki polegał na tym, że spadkodawca w formie rozrządzenia testamentowego (tzn. w testamencie) mógł zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby. Przedmiotem takiego zapisu może być każde świadczenie o charakterze majątkowym przynoszące korzyść osobie uprawnionej z tytułu zapisu (zapisobiorcy). Wśród przykładów takich świadczeń wskazywanych przez doktrynę można wymienić m.in. „obowiązek przeniesienia prawa własności, obowiązek ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego, spełnienie świadczenia pieniężnego, zwolnienie z długu, zaniechanie wykonywania pewnych uprawnień, czy też dostarczenie środków utrzymania.” (tak A. Kidyba „Komentarz do kodeksu cywilnego” LEX 2011). Jednak na podstawie opisywanego zapisu zwykłego spadkodawca nie mógł zapisać bezpośrednio na rzecz wybranego spadkobiercy zarówno ustawowego jak i testamentowego konkretnego składnika swojego majątku np. nieruchomości, czy przedsiębiorstwa. Powołanie do spadku na podstawie testamentu zawsze było powołaniem do całości masy spadkowej, albo jej ułamkowej części, bez wyodrębniania poszczególnych składników majątkowych. Dopiero uprawniony spadkobierca na podstawie wskazanego wyżej zapisu zwykłego był zobowiązany do dokonania dalszych rozrządzeń.
Natomiast wchodzące w październiku zmiany w przepisach spadkowych wprowadzają obok istniejącego zapisu zwykłego dodatkowo tzw. zapis windykacyjny. Jest to instytucja, która umożliwia spadkodawcy, w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego, zapisać na rzecz oznaczonej osoby konkretny przedmiot swojego majątku. Przedmiotem takiego zapisu windykacyjnego mogą być rzeczy oznaczone co do tożsamości (np. nieruchomość), zbywalne prawa majątkowe (np. wierzytelności pieniężne, majątkowe prawa autorskie), przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne, ustanowienie służebności lub użytkowania. Skutkiem zapisu windykacyjnego jest to, że osoba uprawniona z tytułu tego zapisu nabywa prawo do przedmiotu zapisu już z chwilą otwarcia spadku, a więc z chwilą śmierci spadkodawcy. Zatem, przy realizacji swoich praw zapisobiorca nie jest uzależniony od woli i zdolności wykonania zapisu przez pozostałych spadkobierców, tak jak to istnieje w przypadku zapisu zwykłego. Należy ponadto wskazać, że zapis windykacyjny dla swej skuteczności nie może być dokonany pod warunkiem, albo z zastrzeżeniem terminu. Może zostać dokonany tylko w testamencie sporządzonym formie aktu notarialnego. Zapis windykacyjny uczyniony na rzecz osoby uprawnionej jednocześnie do zachowku, zalicza się na ten zachowek, a zapis windykacyjny tego samego przedmiotu może być dokonany na rzecz kilku osób.
Poza opisanym zapisem windykacyjnym, została wprowadzona jeszcze jedna istotna zmiana, otóż zostały wydłużone terminy przedawnienia roszczeń uprawnionych z tytułu zachowku oraz roszczeń spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń. Według nowych zasad roszczenia te przedawniają się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu. Również pięcioletni termin przedawnienia został wprowadzony dla roszczenia przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub darowizny. Ponadto, jeżeli wyżej wymienione roszczenia powstały przed dniem 23 października 2011 r. tj. przed dniem wejścia w życie nowych przepisów i w tym dniu jeszcze nie przedawniły się, stosuje się wobec tych roszczeń również dłuższy pięcioletni termin przedawnienia.
-Katarzyna Ludwichowska-
Odpowiedzialność karna z tytułu naruszenia praw autorskich
Naruszenie praw autorskich kojarzone jest zwykle z procesem cywilnym i dochodzeniem rekompensaty pieniężnej za powstałą szkodę. Trzeba pamiętać jednak, iż naruszenie praw autorskich to nie tylko szkoda, ale również przestępstwo i rodzi po stronie sprawcy konieczność poniesienia odpowiedzialności karnej.
Tytułem wstępu wskazać należy, iż przedmiotem prawa autorskiego – zgodnie z art. 1 Ustawy o Prawie autorskim i prawach pokrewnych – jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.
Prawa autorskie mogą mieć zarówno charakter osobisty (są wówczas niezbywalne i nigdy nie wygasają) oraz majątkowy (są wtedy zbywalne i dziedziczne, a wygasają co do zasady po 70 latach od śmierci autora).
Osobiste prawa autorskie to w szczególności prawo do:
- autorstwa utworu;
- oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo;
- nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania;
- decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności;
- nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.
Majątkowe prawa autorskie natomiast to:
- wyłączne prawo twórcy do korzystania z utworu;
- prawo do rozporządzania utworem na wszystkich tzw. polach eksploatacji;
- prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.
W ustawie o prawie autorskim ustawodawca przyjął zasadę, iż wszystkie opisane czyny zabronione stanowią przestępstwa. Nie ma tu zatem podziału na wykroczenia i przestępstwa, a przewidziane w tejże ustawie przestępstwa stanowią jedynie występki. Zaostrzenie kary przewidziane jest jedynie poprzez wprowadzenie typów kwalifikowanych. Zaostrzenie sankcji ma miejsce albo w sytuacji, gdy sprawca uczynił sobie z popełniania przestępstwa stałe źródło dochodów, albo też organizował lub kierował działalnością przestępczą. Typy kwalifikowane odnoszą się głównie do tzw. „piractwa”.
Zagadnienie odpowiedzialności karnej za naruszenie praw autorskich jest bardzo obszerne i złożone. Niech za przykład czynu stypizowanego przez ustawę o prawie autorskim posłuży nam tzw. plagiat, zwany też kradzieżą intelektualną lub piractwem literackim. Plagiat (od łac. plagiatus to dosł. „skradziony”) to inaczej kradzież literacka, naukowa, artystyczna, podanie cudzych utworów za własne, czy też opublikowanie ich pod własnym nazwiskiem. Przestępstwoplagiatu jest przestępstwem bezskutkowym. Przestępstwo to może byćpopełnione wyłącznie z działania, z zamiarem bezpośrednim.
W art. 115 ust. 1 Ustawy stypizowano również przestępstwo polegające na wprowadzeniu w błąd co do całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania. Sprawca może tu działać z zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym. Zwrot „wprowadzenie w błąd” należy tu rozumieć również jako świadome wyzyskanie błędu innej osoby, a więc niesprostowanie go w sytuacji, w której należało to zrobić. Nie wyłączają przestępności zachowania wzajemne roszczenia sprawcy w stosunku do autora utworu, choćby nawet były uzasadnione.
Przestępstwa opisane w treści art. 115 Ustawy o prawie autorskim zagrożone są karą grzywny, ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności do lat 3.
Tej samej karze podlega, kto rozpowszechnia bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie albo publicznie zniekształca taki utwór, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie (art.. 115 ust. 2 Ustawy). Czynności sprawcze polegać będą na „rozpowszechnianiu lub „publicznym zniekształcaniu”. Jako przykład podać można publiczne zniekształcanie formy bądź treści utworu, artystycznego wykonania, fonogramu, wideogramu lub nadania np. poprzez niedozwolone skróty, zafałszowania, adaptacje zmieniające utwór wbrew jego rzeczywistej wymowie i woli autora.
Pokrzywdzony czynem naruszającym jego prawo własności intelektualnej może dochodzić swych praw na drodze cywilnej lub karnej lub też może połączyć oba te sposoby. Warto jednak wskazać, iż proces karny ma tę zaletę dla pokrzywdzonego,iż jest w stosunku do procesu cywilnego po prostu mniej skomplikowany i co do zasady szybszy, a poprzez adhezyjne postępowanie cywilne w procesie karnym można dochodzić przecież także roszczeń majątkowych.
-adwokat Małgorzata Gorczyńska-Rolka-
Faktura pro forma
Faktura pro forma nie jest instytucją uregulowaną przepisami prawa. Jest to pojęcie, wypracowane przez potrzeby obrotu handlowego, a w rzeczywistości stanowi rodzaj oferty handlowej. Faktura pro forma nie jest dokumentem księgowym.
Faktura pro forma jest wystawiana przed dokonaniem sprzedaży lub wykonaniem usługi, a jej celem jest zaoferowanie/zaproponowanie ceny za sprzedaż określonego towaru, wykonanie określonej usługi. Jest to dokument jedynie o walorach informacyjnych.
Natomiast już po wykonaniu usługi, czy też dokonaniu sprzedaży towaru, zawsze należy wystawić zwykłą fakturę VAT zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.
Ponieważ faktura pro forma nie jest dokumentem księgowym, nie stanowi ona podstawy dla dokonania rozliczeń podatkowych. Nie odprowadza się naliczonego w niej podatku VAT, a kontrahent z kolei nie odliczy podatku naliczonego na podstawie faktury pro forma od podatku należnego na podstawie faktur VAT wystawionych przez niego.
W konsekwencji na podstawie faktury pro forma, niezależnie od tego czy została ona skutecznie doręczona kontrahentowi, nie można skutecznie wszcząć postępowania windykacyjnego oraz występować do sądu o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, czy upominawczym.
-Katarzyna Ludwichowska-
Pożyczki od wspólników jednak bez PCC
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej po raz kolejny stanął po stronie polskich podatników w sporze z polskim fiskusem. W wyroku C-212/10 z dnia 16 czerwca 2011 r. zasadniczo potwierdził, iż Polska nie miała prawa wprowadzić w latach 2007-2008 opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC) pożyczek udzielanych przez wspólników spółkom kapitałowym (w szczególności spółce z o.o.). Wyrok ten daje polskim podatnikom (spółkom kapitałowym) prawo żądania zwrotu PCC zapłaconego od pożyczek udzielonych im przez wspólników w latach 2007-2008.
W zakresie opodatkowania PCC pożyczek udzielanych spółkom kapitałowym przez wspólników istotna jest jego historia począwszy od maja 2004 r. Otóż od maja 2004 r. do końca roku 2006 obowiązywało zwolnienie takich pożyczek z PCC. Następnie w latach 2007-2008 wprowadzono opodatkowanie według stawki 0,5% kwoty pożyczki, aby od 2009 r. znowu zwolnić takie pożyczki z PCC. Zatem opodatkowanie występowało wyłącznie w latach 2007-2008. Ponieważ jednak był to okres boomu gospodarczego, w szczególności na rynku nieruchomości, a jednocześnie pożyczki udzielane przez wspólników były i są popularnym środkiem finansowania spółek, to zarówno kwoty pożyczek, jak i kwoty płaconego PCC były znaczne.
Doradcy podatkowi podnosili, że wprowadzenie opodatkowania przedmiotowych pożyczek podatkiem PCC w latach 2007-2008 narusza przepisy unijne, w szczególności tzw. dyrektywę kapitałową (69/335/EWG). Właśnie na gruncie dyrektywy kapitałowej Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 16 czerwca 2011 r. (C-212/10) w sprawie Logstor ROR Polska sp. z o.o. przeciwko Dyrektorowi Izby Skarbowej w Katowicach, stwierdził w szczególności, iż art. 4 ust.2 dyrektywy 69/335 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie ponownemu wprowadzeniu przez państwo członkowskie podatku kapitałowego od pożyczki udzielonej spółce kapitałowej przez wierzyciela uprawnionego do udziału w zyskach owej spółki, jeżeli państwo to wcześniej zaniechało pobierania owego podatku.
Niestety rząd polski nie do końca zgadza się z motywami wskazanego wyroku, w szczególności kwestionuje sposób, w jaki prawo krajowe zostało przedstawione przed Trybunałem. Jednakże w ocenie specjalistów argumenty rządu polskiego są nieuzasadnione i rząd polski będzie musiał pogodzić się z wyrokiem Trybunału.
Podatnicy (spółki kapitałowe), które zapłaciły PCC od pożyczek udzielonych im przez wspólników w latach 2007-2008 mogą zatem rozpocząć procedurę odzyskiwania PCC. Ponieważ zwrot PCC wymaga sporządzenia stosownego wniosku, tudzież aktywności w toku postępowania podatkowego, należy wskazać na pomoc, którą w tym zakresie może udzielić podatnikowi doradca podatkowy.
-doradca podatkowy Piotr Geliński-
W przypadku jakichkolwiek wątpliwości prosimy o bezpośredni kontakt z Kancelarią.
Informacje zawarte w Newsletterz’e nie mają charakteru porady prawnej.
